Onlangs was Guy Verhofstadt te gast bij Buitenhof, een van de weinige serieuze Nederlandse actualiteitenprogramma’s. Aanleiding was zijn boek De burger in opstand, waarin hij onder meer stelt dat het gebrek aan ideologieën een van de oorzaken is dat Europa zo slecht is voorbereid en zo traag reageert op de Russische agressie.

Hij heeft gelijk. De afbraak van de politieke ideologieën is begonnen na de val van de Muur. In Nederland distantieerde de Partij van de Arbeid zich in de jaren negentig van zijn socialistische principes met het document Schuivende Panelen. Toenmalig premier Wim Kok zei dat zijn partij de ideologische veren moest afschudden. En zo geschiedde.

De christendemocraten van het CDA werden twee kabinetten lang buiten spel gezet, om daarna slechts nu en dan weer deel uit te maken van een coalitie, met wisselend zeteltal en wisselend succes. De christendemocratische principes stonden op papier nog fier overeind, maar kregen in de praktijk een wat flets karakter. De tijd van het christendom was voorbij, christenen moesten maar liever op de achtergrond blijven, was de algemene gedachte. En dat deden ze.

Geld
Lachende derde was de VVD. Want met ideologieën en religies uit de weg geruimd, bleef alleen nog de macht van het geld over: neoliberalisme. Voortaan zou politiek vooral bestaan uit het beantwoorden van twee vragen: wat kost het en wie gaat het betalen. De vier kabinetten Rutte dreven daarop.

Foto: Roel

De VVD maakt opnieuw deel uit van het inmiddels gevormde minderheidskabinet, en de meeste politiek commentatoren zijn er het over eens: het coalitieakkoord ademt een penetrante VVD-lucht.

De strijd om het geld is voorlopig opnieuw gewonnen door de mensen die het al hebben, in de vorm van vermogen en het behoud van de hypotheekrenteaftrek. De bezuinigingen, noodzakelijk om defensie-uitgaven te bekostigen, raken vooral mensen die afhankelijk zijn van een uitkering, en mensen die het zich straks niet kunnen veroorloven te stoppen met werken vóór het lijf het heeft begeven.

In een ideologisch vacuüm floreert altijd de macht van het geld. Dat kon lange tijd gebeuren zonder merkbare schade. De laagstbetaalden werden gecompenseerd door een omvangrijk toeslagensysteem, zodat bedrijven de lonen niet hoefden te laten stijgen. Het Toeslagenschandaal maakte een eind aan de zorgvuldig opgebouwde façade van fatsoen.

Kleuterbrein
Ook buiten de landsgrenzen is het gaan rommelen. Het evenwicht tussen de grootmachten is verstoord. Deels door Russische agressie, deels door een Amerikaanse president met het brein van een kleuter. Maar ook doordat de macht van het geld zo groot is geworden, dat Europa haar ziel verkoopt voor een paar centen voordeel.

Grote winnaar is China, groothandelaar in grondstoffen en elektronica, en in talloze andere zaken die Europeanen graag willen hebben, als ze maar goedkoop zijn.

Vragen over hoe het kan dat China dat zo ontzettend goedkoop kan aanbieden, worden niet op prijs gesteld. Wee degene die aan onze welvaart durft te komen. Milieuschade, uitbuiting en onderdrukking, Europa sluit de ogen zo gauw het haar welvaart kan aantasten.

Offers
De presentator van Buitenhof stelde een prangende vraag aan Verhofstadt, die ook elders rondzingt: Zouden mensen bereid zijn hun leven te geven voor hun land, voor recht en rechtvaardigheid, voor de vrede, dus voor anderen? Hebben wij voldoende moed voor dat offer? De taal van het geld staat hier machteloos.

Welke ideologie Verhofstadt zelf aanhangt, bleef onduidelijk. De presentator noemde alleen de teloorgang van het socialisme. Het christendom bleef ongenoemd, als was het passé. Het had er alle schijn van dat Verhofstadt ideologieën vooral beschouwt als middelen die Europa overeind moeten houden. Europa dat zichzelf als Baron Von Münchhausen aan zijn haren uit het moeras omhoogtrekt.

Toch is Verhofstadts zorg terecht. Er is werk aan de winkel voor Europeanen, ook voor christelijke Europeanen. De eerste stap is afstand doen van onze geldzucht en welvaartsverslaving, en dat geldt zowel voor christenen als anderen.

Deze column is eerder geplaatst op tertio.be/ideologie-gezocht/ .

Vaak levert het best leuke tv op: de make-over. Soms betreft de make-over een mens die in het nieuw wordt gestoken en meteen een nieuw kapsel en make-up krijgt aangemeten. Maar meestal gaat het om woningen die volgens de eigenaar toe zijn aan herinrichting.

Make-over-programma’s van huizen zijn royaal in de meerderheid, want daar valt het meeste aan te verdienen. De schaamte voorbij worden de merken van alle gebruikte materialen nadrukkelijk in beeld gebracht. De betreffende vakman demonstreert daarna hoe het product te gebruiken en vertelt waarom het zo reuzehandig is. Natuurlijk zijn er voor de kijkers met twee linkerhanden én een royale bankrekening altijd bedrijfsnamen in zicht, die de onaangename klussen kunnen overnemen.

Oversized
Hoofdpersoon is niet de huiseigenaar maar de stylist of meestal styliste. Ze zien er altijd hetzelfde uit, wat tegelijkertijd verklaart waarom de resultaten van hun werk zo op elkaar lijken. Stylistes zijn altijd jong, ze hebben lang blond haar en tooien zich vaak in een oversized pak met sneakers. ‘Stylen’ – of erger, afstylen – is inmiddels een werkwoord geworden, dus ze vinden waarschijnlijk voldoende emplooi.

De adviezen lopen onveranderlijk uit op beige in allerlei tinten, natuurlijk met verzonnen namen als zand, champagne, taupe of mushroom. Het Engels geeft er een mondain tintje aan. In de bezochte showrooms is dan ook zelden meer te vinden dan grijs, beige, bruin en wit.

Wat mensen bezielt om hun hoogstpersoonlijke leefomgeving te laten vormgeven door volstrekt vreemden, is mij altijd een raadsel geweest. Vaak is het huis dat ter styling wordt aangeboden alleen maar rommelig of onhandig ingericht, of zijn de eigenaren erop uitgekeken.
Soms is er een kind bijgekomen, wat bij mij vroeger hooguit de vraag deed opkomen waar de box moest staan. Maar boxen zijn uit de mode. Helaas, maar dat is een ander onderwerp.

Volle verstand
De vreugde bij het zien van het resultaat is bij huiseigenaren bijna zonder uitzondering groot. Soms zie je iemand wat verbleken maar de uitleg is meestal dat het even moet wennen. Je gaat natuurlijk ook niet met een draaiende camera erbij de handen voor het gezicht slaan en in huilen uitbarsten als je zelf met je volle verstand je bankrekening ter beschikking hebt gesteld aan een styliste. Dan is het gewoon te laat.

Zelf zou ik wel in huilen uitbarsten, en me bovendien meteen onder curatele laten stellen. Stel je voor: een huis dat volledig in zes beige tinten is geverfd en betegeld, met hooguit hier en daar een oranje ‘object’ of een knalroze stoel. En dat zijn alleen nog maar de kleuren. De zitmeubels zijn vrijwel altijd enorm groot, een boekenkast daarentegen is nooit aanwezig. Boeken zijn ballast. Boeken verstoren met hun opzichtige covers het zo zorgvuldig aangebrachte evenwicht.

Blijft de vraag: waarom doen mensen dit? Daarvoor adviseer ik een nieuw tv-programma waarbij de kandidaten voor een make-over worden gescreend op smaak en geestelijke gezondheid. Goede reclame voor therapeuten en doe-het-zelfzaken!

Van een pedicure leer je nog eens wat. Behalve dat de mijne volledig op de hoogte is van alles wat met voeten te maken heeft, kent zij ook ontwikkelingen in de samenleving die mij volledig zijn ontgaan.

Een daarvan is Human Design (HD). Overal om haar heen hoort ze van mensen die met dat idee hun complete leven vormgeven. Zij zetten geen stap meer zonder een blik op hun eigen HD-pad. Tijd dus om daar eens in te duiken, en dat was niet moeilijk want websites over HD bleken ruim voorhanden.
Op het eerste gezicht is HD een manier om je persoonlijkheid te testen en aan de hand daarvan tips te krijgen. Maar nee, HD blijkt een allegaartje van quasiwetenschappelijke, new age-achtige en astrologische ideeën met een therapeutisch sausje erover:
‘In deze methode is wijsheid uit onder andere de astrologie, het chakra-systeem en I-Ching gecombineerd met kennis uit de kwantummechanica, biochemie en sterrenkunde’, verkondigt een van de websites, en passant astrologie verwarrend met astronomie.

Stralende dames
Twee seconden na opening van deze website ging er een popup-venster open met daarop twee stralende hoogblonde dames die er heel gelukkig uitzagen. Waar de kwantummechanica en biochemie een plaats kregen, is mij niet duidelijk geworden.
Hoe dieper je in de websites duikt, hoe ingewikkelder het wordt. Er zijn types, poorten, ‘energiecenters’ en uiteraard spelen planeten ook een rol. Om te weten wat voor type je bent, dien je je persoonlijke gegevens in te vullen, tot aan de tijd waarop je geboren bent toe. Dat is allemaal gratis natuurlijk, net zo gratis als Facebook.

Als je eenmaal naar beneden bent gescrold en zo de eerste schreden in het konijnenhol hebt gezet, kom je de volgende vetgedrukte zin tegen: ‘Hoe fijn zou het daarom zijn om een kant-en-klare gebruiksaanwijzing over jezelf te ontvangen?’. Bij mij kwamen associaties met IKEA-handleidingen boven en die vind ik al ingewikkeld genoeg. Nee dank u.

Awakenings
Handig speelt HD in op de stress die het idee van het maakbare leven veroorzaakt: ‘Dit revolutionaire systeem gaat er vanuit dat je mogelijkheden en beperkingen al vastliggen op het moment dat je geboren wordt’, staat op een vergelijkbare site. Ofwel de dubbele predestinatie in een esoterisch jasje.

Natuurlijk heeft HD als zichzelf respecterende club ook bijeenkomsten die ‘awakenings’ en ‘conferences’ worden genoemd. Wanneer je zover bent, is het natuurlijk allang niet meer gratis.

HD is wat mij betreft even tragisch als voorspelbaar. Tragisch omdat het je leven helemaal kan gaan beheersen en je gratis en voor niets je hele hebben en houden prijsgeeft. Voorspelbaar omdat ik de echo hoor van al die andere ideeën waarmee ik in de loop van mijn leven ben bestookt en die me ook een gelukkig leven beloofden als ik maar door een aantal hoepeltjes wilde springen. Om het even bij de kosmische wereld te houden: niets nieuws onder de zon.

In de protestantse kerkelijke gemeente waarvan ik lid ben, zijn liederen uit de Evangelische Liedbundel en aanverwanten heel populair. En daarom zingen we regelmatig liederen als ‘Jezus Overwinnaar’, ‘Tienduizend redenen’ (tot dankbaarheid) en ‘De rivier’ (Kom, Heer, ontmoet mij hier).

Nu ben ik geen groot fan van deze muziek. Met een klassieke muzikale opvoeding met Bach in de hoofdrol achter de rug, is het lastig genieten van melodieën die mij in de oren klinken als simpel en oppervlakkig. De refreinen worden wel erg vaak herhaald, de teksten zijn vaak even voorspelbaar als de melodieën. Aanbiddingsmuziek heet het, en dan van het soort dat alleen kan danken en prijzen. Als er al iets van narigheid is te bespeuren, dan is dat toch zeker twee coupletten verder weer opgelost.

Actueel
Maar daar komt nog wat bij en dat is sinds de inauguratie van de Grote Leider aan de andere kant van de oceaan extra actueel geworden. Er zijn wel lofliederen maar geen klaagliederen, laat staan wraakliederen. Die staan wel in een andere bundel. Want voorafgaand aan alle andere liedbundels was er al natuurlijk het Boek van de Psalmen.

Opgegroeid in een degelijk gereformeerde kerk herinnerde ik mij lange tijd van de berijmde psalmen vooral de onbegrijpelijke zinsneden, tweede naamvallen en woorden die ten behoeve van het berijmen waren samengetrokken. Het resultaat was bijna codetaal. Maar soms moet je even afstand nemen, en tijd kan daarbij helpen.

Hongkong
De herwaardering van de Psalmen begon voor mij een paar jaar geleden met de laatste post op Twitter van de Hongkongse held Joshua Wong, die zich dapper verzette tegen de overname van zijn geliefde stad door China. Hij citeerde vlak voor hij werd gearresteerd Psalm 23: ‘Zelfs al ga ik door een dal van diepe duisternis, ik vrees geen gevaar want U bent bij mij’.

Wong wíst dat hij door een diep duister dal zou gaan, want hij weigerde Hongkong te verlaten. Tegenwoordig zit hij een jarenlange straf uit in een Chinese gevangenis. Mijn gebed is dat Psalm 23 bij hem is gebleven.

Waarom raakte die Psalm mij zoveel meer dan bijvoorbeeld het lied ‘Ga met God en Hij zal met je zijn’? Is er meer aan de hand dan het hogere poëtische gehalte van die Psalm en de doorleefdheid?

Allergie
Wij leven hier in Europa al decennia in veiligheid, in een rechtsstaat en met een overheid waar van alles op valt aan te merken, maar die wel onze rechten beschermt. Daar zijn wij aan gewend geraakt. We leven in welvaart, althans de meesten van ons, en we worden niet bedreigd. Daar passen lieflijke en troostrijke liederen bij. Geen aanzegging van oordeel, geen ruige uitspraken over woede en wraak.

Ik merk om mij heen zelfs een lichte allergie voor al die boze woorden, voor al die vergelding. God is toch een God van liefde? De God van hel en verdoemenis is een achterhaald concept. Maar dat is onze eigen bubbel en die staat op knappen.

Een paar weken na de inauguratie van Trump en de stortvloed aan decreten zag ik op BlueSky opeens Psalm 52 staan.

‘U bedenkt allerlei kwaad, uw tong is zo scherp als een scheermes. U bent een bedrieger! U geeft de voorkeur aan het kwaad boven het goede. U liegt liever dan dat u de waarheid spreekt. U hoort het liefst slechte taal en een mond die bedriegt.
 
God zal u echter voor eeuwig verderven. Hij zal u uit uw huis wegslepen en een einde aan uw leven maken. De oprechte mensen die het zien, zullen ontzag voor God hebben en zeggen: ‘Kijk, zo vergaat het degene die niet op God vertrouwt, maar denkt dat zijn rijkdom hem wel zal redden. Die rijkdom waardoor hij zich sterk waande, werd zijn ondergang.’ (Vertaling Het Boek)

Niet eerder heb ik me gerealiseerd hoe actueel de Psalmen eigenlijk klinken, alsof ze voor deze tijd geschreven zijn. Machtige mensen met een grote mond, die anderen onderdrukken, die onrecht plegen, leugenaars, ze zijn van alle tijden. Maar hun tijd houdt ooit op. Booswichten de wacht aanzeggen, Gods oordeel over het kwaad aankondigen in ruige taal die de woede weerspiegelt, dát is nog eens troostrijk.

Dit blog is eerder verschenen in Tertio. https://tertio.be/wat-zingen-we-eigenlijk/

Heerlijke zon, lekker temperatuurtje en een vrije dag. Tijd voor mijn moestuinbak, een eindje verderop in de wijk. De kervel komt alweer op, vergezeld door een eenzame lente-ui die ik nog ken van vorig jaar. Na een half uur krijg ik gezelschap van een meisje wier moeder ook in het gelukkige bezit is gekomen van een moestuinbak. Ze wil me meehelpen en dat mag. Wel waarschuwt haar moeder dat je er vieze handen van krijgt.

Ja, dat klopt, beste moeder, maar modderhanden zijn heel gezond. Nederlandse kinderen groeien namelijk op in een bacterie-arm milieu en daar worden ze ziek van. Het meisje is niet bang voor vies, al geeft ze de voorkeur aan het gebruik van mijn tuingereedschap.

Is dat niet gevaarlijk, vraagt ze terwijl ze op mijn hakje wijst. Nee, leg ik uit, dat is juist heel handig. Zo lang je er je zusje niet mee slaat, wil ik nog zeggen maar dat houd ik net op tijd binnen. Dan moet het meisje naar zwemles en huppelt weg.

Melk
Mijn bak ligt er weer netjes bij en daarom trakteer ik mezelf thuis op de bank met koffie en melk. Rauwe melk, om precies te zijn. Dat schijnt heel gevaarlijk te zijn, net zo gevaarlijk als vieze handen. Daarom moeten boeren die via een melktap de melk van hun eigen koeien verkopen de melk eens per maand laten testen. Dat kost geld en daarom betaal ik nu voor biologische melk uit de melktap evenveel als voor een liter melk in een pak van een supermarkt wiens naam ik liever niet noem.

Wat er gebeurt als de melk daags na het testen besmet wordt met een mogelijk gevaarlijke bacterie blijft onduidelijk maar daar zal ongetwijfeld iets op worden gevonden. Een boete, of zo, want meer komt er vaak niet voort uit ambtenarenbreinen.
Nu drink ik al dertig jaar rauwe melk maar ik ben er nog nooit ziek van geworden en onze kinderen ook niet. Evenmin als het meisje dat me in de moestuinbak hielp ziek zal worden van haar vieze handen.

Maar de voedselangst in ons land kent geen grenzen. Onlangs is dan wel bewezen dat kinderen die rauwe melk drinken op latere leeftijd minder last hebben van astma en allergieën, maar toch raadt de zuivelindustrie rauwe melk drinken af.

Natuurlijk, de zuivelindustrie verkoopt de melk liever via de winkel. Aan de melktap verdient de industrie niks. Alleen de boer, en dat is niet de bedoeling. Daarbij maakt de zuivelindustrie handig gebruik van de smetvrees van de gemiddelde Nederlander.

Maatregelen
Maar dat de overheid zich leent voor dergelijke onzin is op zijn zachtst gezegd mallotig. Eerst overheidsdiensten die zich daadwerkelijk toelegden op voedselveiligheid wegbezuinigen en daarna dit soort testen verplichten, is een gotspe. We weten dat industrieën altijd welvaren bij de VVD als coalitiepartner maar zo dik hoeft het er nou ook weer niet op te liggen.

Het is tijd voor maatregelen. Koop je melk zoveel mogelijk bij de melktap en drink die rauw, en gooi je kinderen minstens eens per week in de modder. Gewoon, omdat het gezond is.

Sinds een aantal maanden wordt Nederland geregeerd door een kabinet waarin de PVV de grootste partij is. De totstandkoming was moeizaam, het voortbestaan eveneens. Premier Schoof moet voortdurend alle zeilen bijzetten om de schijn van eenheid te kunnen ophouden.

Cartoonisten vergelijken het kabinet Schoof daarom wel met het monster van Frankenstein: een uit allerlei niet bij elkaar passende onderdelen, slordig aan elkaar genaaide engerd. Een monster waarvan de naadjes elk moment los kunnen laten. Half Nederland kijkt vol spanning uit naar de volgende barst, die misschien fataal blijkt te zijn. De andere helft heeft de moed opgegeven en vermijdt zo veel mogelijk nieuwsuitzendingen. Met beeld en geluid lijkt het altijd nog erger. Dan maar liever alleen tekst.

Kwetsen
Bij gebrek aan beleid gaat de aandacht uit naar de taal die PVV’ers, maar ook andere coalitiegenoten, bezigen. Verbloemende taal, kwetsende taal en hondenfluitjes. Geert Wilders is als geen ander bedreven in het gebruik van woorden die kwetsen, maar net niet de grens van het strafbare overschrijden. De meeste aandacht gaat vaak uit naar zijn discriminerende uitlatingen, zijn opruiende taal en denigrerende opmerkingen. Daarbij blijft echter een belangrijk fenomeen uit zicht. In de 26 jaar dat Wilders in de Tweede Kamer zit, is het taalveld langzaam opgeschoven. Daarin heeft hij zeker een rol gespeeld, maar hij is niet de enige.

Achter de toenemende acceptatie van grof en beledigend taalgebruik zit de drang naar steeds meer heftigheid en de wil de ander te overklassen. Steeds vaker wordt alles eraan gedaan om maar gehoord te worden. Dat begon voorzichtig. De Nederlander doet niet meer gewoon zijn werk, hij werkt hard of zelfs keihard. Hij vindt iets niet alleen leuk, maar super leuk, waanzinnig leuk, en als het nog leuker moet: uniek! Dat uniek ‘enig in zijn soort’ betekent, ontgaat de meesten.

Maar op een goed moment zijn de superlatieven op. Er nog eens een schepje bovenop doen, wordt onmogelijk. Als ze niet meer werken, grijp je naar een andere taal. In het politieke debat – of dat nu in het parlement wordt gevoerd of in het openbaar – wil je de ander overtuigen van jouw gelijk, liefst met argumenten. Maar dat is niet eenvoudig in gepolariseerde tijden. De ander staat op afstand, die ligt in zijn loopgraaf en luistert niet. Op sociale media bereik je je opponent vaak helemaal niet. Dan maar de megafoon erbij halen en taal gebruiken waar de ander toch wel van moet schrikken.

Genocide
En zo wordt Israël beschuldigd van het plegen van genocide in Gaza. Maar of er werkelijke sprake is van genocide kan achteraf pas worden vastgesteld, aldus menig jurist. Genocide wordt hier gebruikt als de overtreffende trap van geweld terwijl genocide een aparte categorie is.

Nog een voorbeeld: na de voetbalwedstrijd Maccabi Tel Aviv tegen Ajax ging het helemaal mis in Amsterdam. Maccabi-supporters misdroegen zich ernstig, en op netwerken als Telegram waren daarvoor al oproepen tot ‘jodenjacht’ gedeeld. Dat laatste woord roept herinnering op aan pogroms. Eerst werd dat beruchte woord nog voorzichtig gebruikt door burgemeester Femke Halsema, die in een verklaring zei dat dit deed denken aan pogroms. Later werd het woord ondubbelzinnig gebruikt, naar aanleiding van filmpjes waarop mensen te zien waren die in elkaar werden getrapt. Maar hoe ernstig en schokkend het geweld ook was, van een pogrom was geen sprake.

Ratrace
De grote vraag is hoe we uit deze ratrace geraken. Niet alleen om de vervlakking van termen, die tegelijkertijd met dit fenomeen optreedt, tegen te gaan. Maar ook om weer eens rustig met elkaar om tafel te kunnen zitten, zonder woordgebruik dat de ander meteen weer van de tafel doet opstaan. Hier en daar zijn voorzichtige pogingen aan de gang, bijvoorbeeld van een Jood en een Palestijn die samen Amsterdamse scholen afgaan om te laten zien hoe het ook kan, zelfs als je het grondig met elkaar oneens bent. Dat geeft een beetje hoop.

Deze column verscheen op 26 november in Tertio.
Tertio.be

Identiteitskwesties zijn in Nederland aan de orde van de dag: je seksuele identiteit, je afkomst, je huidskleur, het is allesbepalend. Dat wil zeggen, als die afwijkt van wat als het gemiddelde wordt beschouwd. Die gemiddelde Nederlander heeft dan weer geen eigen identiteit. “De Nederlandse identiteit, bestaat die wel?”, heeft koningin Maxima ooit gevraagd, en haar eigen antwoord was: nee.

Sindsdien komt het onderwerp met enige regelmaat terug, vooral in talkshows en culturele programma’s. Meenstal wordt tevreden geconcludeerd dat er geen Nederlandse identiteit bestaat. Nederlanders zien zichzelf dan ook graag als internationaal georiënteerd en ruimdenkend. De eigen natie is van de weeromstuit klein en onbeduidend. Wat wij voor elkaar krijgen is dat ook, vooral op cultureel gebied. De keren dat ik het compliment ‘on-Nederlands goed!’ voor een boek of film heb gehoord, zijn ontelbaar.

Het is merkwaardig gesteld met die Nederlandse identiteit. Buitenlanders weten over het algemeen feilloos een aantal typisch Nederlandse eigenschappen aan te wijzen: onze botheid dan wel directheid bijvoorbeeld, de Nederlandse dadendrang, ons individualisme, onze eigenwijsheid en ons autoriteitsprobleem.

In Azië – waar drie zonen wonen – vinden ze dan ook van alles van Nederlanders. Als wij ons niet zouden onderscheiden van Duitsers of Fransen, dan was dat niet zo geweest.

De moeite met de Nederlandse identiteit is dan ook typisch Nederlands. Ik denk dat dat onder meer komt van ons individualisme, of liever nog hyperindividualisme. Nederlanders zien zichzelf als unieke persoonlijkheden die zelf nadenken en zelf beslissen wat ze willen. Niemand schrijft hen de wet voor. Jezelf zijn is hier het hoogste goed. Daar past niet zoiets als een gedeelde identiteit bij.

Bruin
De idee dat er wel zoiets als een Nederlandse identiteit zou bestaan, vinden veel Nederlanders wat verdacht. Dat schuurt aan tegen nationalisme, tegen trots op het vaderland, en dat ruikt een beetje bruin. Bah. Alleen met iets onschuldigs als sport mag je even trots zijn als een Nederlander wint. Dat wordt dan ook vaak een beetje schaamtevol toegegeven. Met sport doen we toch al een beetje gek, met oranje hoeden en leeuwenpakken en zo.

Vaderlandsliefde is al helemaal een beetje raar. Nederlanders kijken liever naar wat we als land verkeerd deden, en nog steeds doen. Nederlanders kruipen graag diep door het stof dat in de loop der eeuwen op ons is neergedaald. Regelmatig doen we dat terecht, maar de graagte waarmee dat in bepaalde kringen gebeurt, is dan weer typisch Nederlands. Iedereen die iets over Nederland te klagen heeft, of het beklaagde nu vroeger plaatsvond, tegenwoordig aan de hand is of dreigt te gebeuren, krijgt een podium.

Klagen doen wij zelf trouwens ook graag zonder podium. Klagen over het weer is berucht, maar ook klagen over de buren, over je werk, over familie en zeker over schoonfamilie. Klagen over onrecht nabij en ver weg is een nationale sport. Een dag niet geklaagd, is een dag niet geleefd. Gelukkig weten Nederlanders vaak ook heel goed wat te doen tegen al dat leed.

Randstad
Het is misschien weinig verrassend dat de culturele bovenlaag heeft bepaald dat er geen Nederlandse identiteit bestaat, maar dat verklaart wel een hoop. In Friesland en de oostelijke en zuidelijke provincies hoor je namelijk wel degelijk spreken over een eigen identiteit. Die wordt dan weer afgezet tegen de identiteit van de Randstad, waar zich nu eenmaal de meerderheid van de culturele elite bevindt. ‘Bij ons heb je nog noaberschap, of mienskip’, hoor je dan. Inderdaad, dat klinkt meteen een stuk minder individualistisch. Nederland heeft misschien vooral een versnipperde identiteit.

Koningin Maxima had de Nederlandse gevoeligheden gelukkig al snel in de gaten. Als je de Randstedelijke Nederlander te vriend wilt houden, moet je zeggen dat de gemiddelde Nederlander geen identiteit heeft.

Hoewel al een kwarteeuw niet meer gereformeerd-vrijgemaakt, had ik me toch geabonneerd op de nieuwsbrief van de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Ik was benieuwd hoe het zou gaan met de fusie tussen vrijgemaakt en Nederlands gereformeerd, en hoe die kerken zich verder ontwikkelen.

Zoals verwacht pakken de Nederlandse Gereformeerde Kerken (chapeau voor de e!) het grondig aan, compleet met verzoeningscommissies. En terecht. Ik kan me de giftige sfeer uit 1969 en 1970 nog goed herinneren, evenals het benauwde klimaat in de vrijgemaakte kerken daarna.

Maar een ding is jammer: in de nieuwsbrief wordt verwezen naar een vrouwenconferentie, georganiseerd door Lume, een ‘beweging van vrouwen wereldwijd die elkaar inspireren, motiveren en helpen om het geloof te delen’.

Achterhaald
Het begint al met het woord conferentie, dat ik altijd associeerde met hooggeplaatste mensen die, gekleed in kostuum of mantelpak, wereldproblemen bespreken en proberen op te lossen. Maar dat is blijkbaar een volkomen achterhaald concept. Een conferentie is nu een samenzijn van een of meer dagen, met sprekers en gelijkgestemden. De vrouwenconferentie ‘Kom tevoorschijn’ lijkt overigens vooral een aaneenschakeling van therapeutische sessies.

Lume heeft een gelikte website waarop de bezoeker vertrouwelijk wordt toegesproken (Jij en Lume) en waar Acties en events en Stories te vinden zijn. Natuurlijk mag een test niet ontbreken, die gaat over De taal van je geloof. Ik ben eraan begonnen maar helaas mag je maar drie keer gebruik maken van de optie ‘geen van deze opties past’. Na vijf vragen ben ik maar opgehouden.

En natuurlijk heeft Lume de onvermijdelijke ‘shop’ met kaarten waar ‘Je bent geliefd!’ op staat, kaarsenstandaards met een hart, en sokken met ‘Jij bent kostbaar!’. Daarnaast zijn er boekjes te koop met de titel ‘Jij bent Licht! Ga er maar in staan’. De grammatica is mij niet helemaal duidelijk en ze zijn bij Lume blijkbaar dol op uitroeptekens, maar het is ongetwijfeld goedbedoeld.

Jeuk
Bij dat goedbedoelde zit precies mijn jeuk. Want ik word toegesproken als een kuiken dat net uit het ei gekropen is, nog wat wankel op de dunne pootjes staat en niet zo goed weet wat het moet in deze wereld. ‘De vrouw’ als een onzeker wezen dat voortdurend moet horen dat ze ‘geliefd’ en ‘waardevol’ is. Alsof dat helpt als je echt onzeker bent.

Nu wist ik allang dat vrouwendagen en aanverwanten niet aan mij besteed zijn. Geef mij maar een goed boek. En voor wie het wel leuk vindt: veel plezier, en dat meen ik oprecht.

Maar het treurige is dat dit soort websites en activiteiten wel de toon zetten: dit vinden vrouwen fijn, hier hebben ze behoefte aan. Laat me de vrouwen bij Lume uit de droom helpen: dat is niet zo. Massa’s vrouwen lezen liever een goed boek, spellen kranten en opiniebladen, kijken naar documentaires en leren graag bij. En als ze ergens onzeker over zijn praten ze met vriendinnen.

Vrouwen als ik moeten dus altijd weer uitleggen dat we niet naar een vrouwenconferentie willen, dat we niet geïnteresseerd zijn in kaarsenstandaards met een hart, in armbandjes met een woord, of in posters met dierbare spreuken in een creatief lettertype.
Bij dezen.

Was het opzet van de internetredactie van NRC, een grillige speling van het lot, of willen de algoritmes mij graag scherp houden? Hoe dan ook, op mijn beeldscherm verschenen de columns van Karin Amatmoekrim en Aylin Bilic gezusterlijk naast elkaar.

Hun beider thema was antisemitisme onder moslims. Amatmoekrim noemde de ‘historische aanwezigheid’ van antisemitisme een rechts-radicaal sprookje, terwijl Bilic vertelde van de ‘lesjes antisemitische maatschappijleer’ die zij regelmatig ontving als ze immigranten hielp formulieren in te vullen. Ik vermoed dat de column van de laatste dichter bij de waarheid zit dan die van de eerste.

Ik merkte laatst ook al dat antisemitisme aanwijzen bij moslims meteen retorische vragen oproept: ‘O, dus jij vindt dat er geen antisemitisme kleeft aan Europeanen?’ Ik moest even bijkomen van deze merkwaardige gevolgtrekking. Alsof je kunt kiezen dat antisemitisme alleen bij de ene of de andere cultuur en geschiedenis te vinden is. Was het maar waar, dan was er in ieder geval nog een deel van de wereld waar geen antisemitisme voorkwam en voorkomt, én waar het ook nog een beetje goed leven is.

Het dwangmatig kiezen is doorgedrongen tot in de haarvaten van maatschappelijke discussies. Je moet niet alleen zelf bewijzen aan de goede kant te staan, je kunt ook met groot gemak de positie van anderen beoordelen, alleen door af te gaan op hun taalgebruik en het onderwerp van hun afkeuring. Zit iemand eenmaal in zijn hok dan is dat blijvend, behalve in het geval van een openbare bekering en boetedoening.

Je zou denken dat dit hokjesdenken en taboeïsering van feiten echt iets van deze tijd is, maar dat klopt niet. Ik ben opgegroeid in de gereformeerd-vrijgemaakte kerk en daar is het een tijd bon-ton geweest elkaar op dezelfde manier de maat te nemen, maar dan op basis van theologische ideeën. Daar hoorde een gevleugelde uitdrukking bij: “Hij staat niet goed”. Het is dat je niet terug in de tijd kunt, maar anders hadden de kerkmensen van toen nog wat kunnen leren van de mensen van nu.