Over admin

Journalist, eindredacteur CW, tekstschrijver en blogger, geïnteresseerd in het hoe en waarom van alles, behalve sport. @inekeevink.nl

Sneakers

‘Dit mag toch wel, hè,’ twitterde iemand in mijn tijdlijn. Op de foto stond een vrouw in een prachtige zwarte chique jurk, klaar voor een feest of iets anders deftigs. Maar het ging niet om de jurk, het ging om het schoeisel: sneakers. Witte.

Nu heb ik altijd al een afkeer gehad van de sneaker. Alleen het woord al: sneaky betekent stiekem, en daarom doet het woord sneaker me denken aan bordeelsluiper, ook al zo’n foeilelijke schoen met een vervelende connotatie. Ik weet het, het gaat wat snel, maar zo associatief werkt mijn brein nu eenmaal. Bovendien zijn sneakers sportschoenen, en ik heb een hekel aan sport.

Er zijn zelfs vrouwen die het bestaan sneakers te dragen bij hun trouwdag. Beeld Pixabay


Ik ben dus tegen de sneaker. Hoe vaak me ook door reclame wordt bezworen dat ‘de sneaker niet in je schoenenkast mag ontbreken’, ik weiger die dingen aan te schaffen. En sneakers met van die ingebouwde hoge hakken of plateauzolen zijn al helemaal vreselijk. Alsof je door de maffia in een bak zacht beton bent gezet en je jezelf er daarna hebt uitgekapt. En zo bewegen de meeste vrouwen zich er ook op voort.

Waar de mode vandaan gekomen is, is me een raadsel. Als reactie op hoge hakken en ander oncomfortabel zittende schoenen, opperde iemand ooit. Het is een teken van emancipatie, vrouwen laten zich niet meer aanpraten dat hoge hakken sexy zijn en dat ze dus met kramp in de kuiten – en op termijn een halux valgus – door het leven moeten.

Dat lijkt me een valide reden. Maar waarom moet je dan meteen in het andere uiterste schieten, en van die lompe bakken aan je voeten schuiven? Er zijn toch ook wel mooie en lekker zittende schoenen zonder hak te vinden?

Geef mij maar de ouderwetse hoge basketbalgympen, van katoen. Ik zweer erbij. Ze zitten fantastisch en je kunt ze zo in de wasmachine gooien als je er mee door de modder hebt gelopen. En onder een chique jurk doe je gewoon chique schoenen aan. Met of zonder hakken.

Echte helden

De helden van tegenwoordig zijn jong en vrouw, schreef Caroline de Gruyter in NRC van 16 augustus. De Pakistaanse Malala Yousafzai die na een moordaanslag gewoon naar schoolgaan blijft gaan en dat blijft bepleiten, de Zweedse Greta Thunberg die stug doorzet met actievoeren voor het klimaat, al valt de hele (rechtse) wereld ook over haar heen.

Het begrip held is in Nederland aan inflatie onderhevig. Voetballers die op het juiste moment scoren zijn hier helden. Mensen die de Elfstedentocht zwemmen voor een goed doel, en mensen die iets liefs doen voor een ander, of die daar heel mooi over kunnen praten.

Mensen die iets zeggen waar half Nederland het al mee eens is maar wat twintig jaar geleden wat minder bon ton was. Of mensen die hun werk doen, zoals politieagenten en brandweerlieden. Mensen die hartmassage toepassen omdat ze daar een cursus in hebben gehad, en mensen die een hondje uit het kanaal vissen dan anders reddeloos verloren was geweest.

Toegegeven, de wereld wordt niet slechter van zulke mensen, maar ik heb toch een ander idee bij een held. En dan denk ik nog niet eens aan Braveheart of Ivanhoe, maar een beetje levensgevaar mag er toch wel bij zitten.

De Gruyter heeft trouwens een blinde vlek: aan de andere kant van de wereld strijden jonge helden voor vrijheid van meningsuiting en democratie in Hongkong. Met gevaar voor eigen leven en erger. Echt gevaar.

Daar zijn vrouwen bij zoals Agnes Chow, maar zeker ook mannen, zoals Nathan Law en Joshua Wong, leider van Demosisto: een ‘progressive, movement-oriented youth activist group in Hong Kong that advocates self-determination, both internal and external’, zoals ze zelf zeggen op hun Twitter-account.

Weekend na weekend gaan ze de straat op, die Hongkongers. Al veertien weken achtereen. Ze nemen het op tegen een van de machtigste landen van de wereld, tegen nietsontziende machthebbers en een systeem dat 1,3 miljard mensen in de houdgreep heeft. Succes is bepaald niet gegarandeerd en hun veiligheid al helemaal niet.

En daarom breng ik hulde aan de echte helden, al die mensen aan de andere kant van de wereld, die doorgaan met hun protesten. Hulde! En of het mannen of vrouwen zijn, zal me worst wezen.

Agnes Chow en Joshua Wong. Foto Iris Tong

Lunch-interview

Ik lees ze altijd, de lunch-interviews in de NRC. In een kadertje naast of onder het artikel staat de rekening van de lunch, want natuurlijk neem je geen van te voren gesmeerde boterhammen en een pakje karnemelk mee voor zoiets. Zo armlastig is de krant nu ook weer niet. Ook in welk etablissement de lunch is verorberd en wat een en ander heeft gekost, wordt vermeld.

Na het interview bekijk ik het lijstje vaak nog eens, want hoewel ik het eerst een stom idee vond, dat kadertje, als het er toch eenmaal staat dan wil ik het weten ook. En dan val ik mijzelf vaak tegen. Onwillekeurig ga ik beoordelen wat ik ervan vind: ‘Nou nou, die heeft een dure smaak… wat een aanstelleritis. En ook nog een glas wijn erbij. Of twee.’ En wellicht volkomen ten onrechte. Want je betrekt het eten en drinken automatisch op de geïnterviewde, maar de journalist eet ook mee. Misschien is die wel de zuipschuit.

Wát er precies wordt gegeten, verschilt natuurlijk nogal. In Het Wapen van Ermelo staan vast andere dingen op het menu dan op de kaart van een net uit de gracht getrokken eetcafé in de hoofdstad. Hoewel, de eetcultuur hier te lande snelt vooruit, als ik de lunch-interviewkaders mag geloven. Je blijkt ook buiten de Randstad meer keuze te hebben dan een tosti, een uitsmijter of een kom tomatensoep uit blik met een wit bolletje erbij.

Grappig genoeg trekt het menu zich niets aan van eventueel aanwezige vooroordelen, ook een Syriër kan dol zijn op boerenkool en er zijn Groningers die van balut houden. Misschien was dat de stiekeme opzet, NRC? Of is het een manier om de secundaire arbeidsvoorwaarden van de journalist op te krikken: “Oké, doe jij dat interview maar in een chique restaurant. Je mag de kosten declareren maar dan wil ik wel een bonnetje zien.” Het zou zo maar kunnen.

Maar ter vervolmaking van het concept moet de geïnterviewde nog meer prijs geven dan een eventuele glutenallergie of veganistische levensstijl. Er staat nog een heel rijtje eigenschappen en voorkeuren onder, en het is mij nooit geheel duidelijk wat er precies wordt bedoeld. Je burgerlijke staat spreekt voor zich, en welke sport je eventueel beoefent ook, maar ‘boek’? Wat je het laatst gelezen hebt, wat je het mooiste of waardevolste vindt, of juist dat waar je nachtmerries van kreeg? En maar één? Ik word altijd licht nerveus van zo’n vraag. En mij wordt niet eens iets gevraagd…

Film staat er ook nog onder, en muziek. Mijn hemel, wat een vragen! Welke film hangt helemaal af van wat ik het laatst heb gezien, en welke muziek zegt vooral veel over mijn gemoedsgesteldheid op dat moment. Ik wil maar zeggen, lunchen en geïnterviewd worden tegelijkertijd kán, maar je moet niet overdrijven. Ik neem zelf wel wat mee.

Kwaliteit

Ik moet minder gaan twitteren. Dit goede voornemen had ik bijna weer laten varen toen ik een filmpje zag dat op Twitter was gepost. Het was een YouTube-filmpje met een volgens de betreffende twitteraar inhoudelijk briljant lied. Mochten er meer zulke liederen geschreven worden, was de diepe wens van de twitteraar.

De tekst is inderdaad een stuk beter dan bijvoorbeeld ‘De rivier’, Lied 642 uit de bundel Opwekking. Elke keer wanneer het lied op de liturgie staat die bij de ingang van de kerkzaal wordt uitgereikt, vraag ik mij af of het niet zaak is het pand met gezwinde spoed te verlaten. Dit vooral vanwege de dwingende teksten als ‘Vader, kom, ontmoet mij hier’, ’Ik wil u daar ontmoeten, Heer’. Wat impliceert dat de Heer welhaast verplicht is aan die eis te voldoen. Of zoiets. Opvallend vaak hebben liederen uit Opwekking die dwingende toon: doe dit, nu, elke dag, altijd. Want ik wil het.

In dit filmpje is het filmisch dieptepunt overigens dat bij de zin ‘Ik leg alles voor u neer’ een klein meisje in balletjurkje te zien is dat een spagaat en buiging tegelijk maakt. De beelden bij de liederen zijn trouwens een verhaal apart. Er spelen opvallend veel blonde jezussen met blauwe ogen een rol, die met een verheven blik door een op de knieën liggende of devoot omhoog kijkende massa mensen schrijden. ‘De schare’ bestaat voor het merendeel uit in vale lappen geklede figuren, zo weggelopen van een filmset waarvan de kostuummaker met een natte vinger in de lucht heeft gegokt dat dit wel zo’n beetje de mode zal zijn geweest uit het jaar nul of daaromtrent.

De teksten zelf die – om de liederen eenvoudig karaoke-gewijs mee te kunnen zingen – in beeld verschijnen, staan negen van de tien keer vol spelfouten. Creatief zijn met taal is prima, maar laat dan op zijn minst voor je die creaties op het internet gooit, even iemand meekijken die er verstand van heeft, is mijn dringende verzoek. Voor vertalingen geldt hetzelfde: Google-translate is niet genoeg!

En dan nog een laatste waarneming: waarom hebben de zangeressen van dit soort liederen altijd zo’n lief stemmetje? Nooit eens een keer een lekker diepe altstem of een schurend doorrookte whiskey-klank, altijd maar dat zijige zoetgevooisde gekweel. Voor de mannen geldt overigens hetzelfde: tenoren, vrijwel zonder uitzondering.

Er zijn genoeg mensen die er dol op zijn, maar ik krijg er jeuk van. Het is een flinke aanslag op mijn geduld en deed afbreuk aan menig kerkdienst. Het vervelendste is misschien nog wel dat een gesprek over kwaliteit vrijwel altijd eindigt in de stelling dat over smaak niet te twisten valt. En dat is nu precies het probleem. Want over kwaliteit valt wel degelijk te twisten. Maar dat gebeurt niet, bang voor ruzie als we zijn. Of er is domweg gebrek aan kwaliteit in christelijke kring.

Mede met die laatste gedachte in het achterhoofd verzoek ik nu alvast iedereen die het lied ‘Yet Not I But Through Christ In Me’ in het Nederlands wil vertalen, dat vooral NIET te doen.

Goed bevallen

Eeuwenlang was alles rond zwangerschap en bevalling het terrein van vrouwen. Tot de man de verloskamer binnenkwam, ergens in de 18e en 19e eeuw, en natuurlijk al daarvoor als de barende uit de betere stand afkomstig was.

Niets ten nadele van gynaecologie, maar in de tijden dat mannen in die tak (en alle andere takken) van wetenschap de dienst uitmaakten, bepaalden zij wat er gebeurde. Vanaf dat moment was liggend bevallen de norm, in plaats van zittend of hurkend, want anders had de dokter geen zicht op het moment suprême. En door de knieën gaan was natuurlijk beneden de waardigheid van de weledelgeleerde heren van toen. Als er één terrein is waarop vrouwen jammerlijk werden gemist in de wetenschap, is het toch wel de verloskunde.

Waren er maar meer vrouwen geweest als Catharina Schrader (1656-1746). Ik hoop dat er ergens in Nederland een standbeeld voor haar is opgericht. Catharina Schrader was een ongekend kundige vroedvrouw die zelfs de meest gecompliceerde bevallingen tot een goed einde wist te brengen. Wij weten nog van haar omdat zij een dagboek in telegramstijl bijhield.

Een en ander wil uiteraard niet zeggen dat mannen geen positieve bijdrage kunnen hebben. Integendeel. Persoonlijk heb ik veel gehad aan Childbirth without fear, van de Britse arts Grantley Dick-Reed, dat ik van mijn moeder kreeg. Geweldig vond ik het, en tijdens elk van mijn vijf zwangerschappen las ik het opnieuw. Door dat boek ging ik geloven in en vertrouwen op mijn eigen lichaam, en leerde ik het nog beter kennen.

En nu las ik vandaag een vlammend betoog tegen meneer Dick-Reed, van de hand van Leonie Breebaart in Trouw. Een paternalistisch boekje noemt Breebaart het, omdat hij als man vrouwen wel even zou vertellen dat baren geen pijn hoeft te doen. Nee, dan liever ‘Duik in je weeën’, een boek dat Breebaart zelf las.

Maar je moet helemaal niet in je weeën duiken, dan ga je kopje onder. Je moet weten wat er aan de hand is in je lichaam, je moet je lichaam kennen en weten wat er gebeurt. De taal waarin je daarover nadenkt, doet ertoe. Ik ontdekte gaandeweg het grote voordeel van zo’n boek in het Engels lezen. Dan lees je over contractions en labour, in plaats van weeën en pijn. Ja inderdaad, het is een mindset, en wel eentje die je helpt om de regie te houden tijdens het bevallen. En dat is toch wat je wil als feminist: de regie houden over je eigen lijf en dus ook over je eigen bevalling. Of het aan mij lag, aan het boek of aan iets anders: ze waren allemaal bijna zonder pijn. Het was wel hard werken – wat door het woord labour zo treffend wordt weergegeven – maar dat is iets anders dan pijn lijden.

Wat kan mij het schelen dat het boek door een man geschreven is, als die man er zo duidelijk blijk van geeft dat hij aan deze kennis gekomen is door te luisteren naar vrouwen. Want dat is het geval bij Dick-Reed. En dat hij paternalistisch was… soit. Je hoeft het toch niet eens te zijn met zijn ideeën over vrouwen (waar ik het inderdaad volstrekt mee oneens ben) om te kunnen profiteren van zijn medische inzichten? Je gaat toch ook niet Ford boycotten omdat de oprichter van die autofabriek niet deugde?

Bovendien, alles beter dan de weeïge zeverboeken over ‘in je kracht staan’, de infantiele pufklasjes en de ‘geef-mij-maar-een-ruggeprik’-roepers, omdat pijn lijden ‘niet meer van deze tijd’ zou zijn. Daarmee geef je pas echt de regie uit handen.

Stefanus en Ursus

Morgen is het weer zo ver. Met een vriendin ga ik een rondje Groninger oude kerken doen. We doen dat nu al een paar jaar en dachten we eerst na twee of drie rondjes naar een andere provincie te moeten uitwijken, dat blijkt reuze mee te vallen. Er staat morgen een rijtje kerken op het programma die we nog niet eerder hebben gezien.

De cultuurbarbaar die denkt dat Groningen qua cultuur en geschiedenis niet zo interessant is, zou eens eens een kijkje kunnen nemen op www.groningerkerken.nl. Niet te geloven wat je allemaal ziet. O ja, wel even inzoomen op de kaart, want dat zie je de enorme rijkdom van het Groninger land pas goed.

Neem de Stefanuskerk in Holwierde. Net zo oud als de Notre-Dame! En geen klein schattig dorpskerkje maar een uit de kluiten gewassen gebouw. Ook de binnenkant mag er wezen: er staan twee sarcofaagdeksels uit de 12e eeuw tegen een muur, er staan fijnzinnige fresco’s op de plafonds en de muren. De Ursuskerk in Termunten staat ook op het programma. Het stamt uit in ieder geval de 12e eeuw, en mogelijk eerder.

In de Jacobuskerk in Zeerijp met zijn werkelijk schitterend interieur waren we al eerder, net als in de Andreaskerk in Westeremden, de Dionysiuskerk in Uithuizen, de Mariakerk in Krewerd, en nog zoveel meer.

Toen de Notre-Dame in brand stond, keek de westerse wereld toe en treurde. En terecht. Maar nu de aardbevingen de kerken en kerkjes die net zo oud zijn langzaam verwoesten, haalt Nederland verveeld zijn schouders op. Kan er uit Groningen iets goed komen? Nou ja, behalve gas dan…

Nog een paar dagen, en de Stichting Groninger Oude kerken viert haar 50-jarig jubileum. De stichting doet haar uiterste beste nog zoveel mogelijk te behouden. Misschien kan de rest van Nederland eens laten zien hoe belangrijk ze het erfgoed in het noorden van het land vinden door voor 17,50 per jaar donateur te worden.

En misschien is het de moeite waard deze zomer eens de lange reis naar het hoge noorden aan te vangen voor een portie ongekende cultuur. De Notre-Dame is voorlopig toch nog niet klaar.

Foto CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1120048

Staken

Het hele onderwijs staakte. Dat wil zeggen niet ‘al het onderwijzend personeel’, maar onderwijzend personeel van basisschool tot universiteit. En dat was voor de eerste keer. Het water staat het onderwijs tot aan de lippen, maar dat wisten we al.

Niet alleen in het onderwijs, in de hele publieke sector staat het water tot aan de lippen. Dus ook in de zorg, bij de politie, de rechterlijke macht, en zo meer. Maar omdat er steeds per sector gestaakt en gedemonstreerd wordt, lijkt het alsof die sectoren ten opzichte van elkaar moeten gaan bewijzen hoe erg het wel niet is, en dat er juist bij hen ècht meer geld bij moet.

Het resultaat is voorspelbaar. “Wat nou, salarisverhoging,” hoorde ik een werknemer in de zorg zeggen. “Hoeveel denk je dat ik verdien? Ik zou m’n handen dichtknijpen met zo’n inkomen!” Het probleem ligt uiteindelijk ook niet bij het al dan niet te lage salaris op zich. Het werkelijke probleem is dat je heel aardig moet verdienen – al dan niet met z’n tweeën maar zeker als je alleen de kost verdient – wil je niet meer in aanmerking komen voor toeslagen. En dat is raar. Want als je een hbo-functie hebt en je kunt daarmee niet genoeg verdienen om gewoon je gezin te kunnen onderhouden, dan is er iets behoorlijk mis.

Het is het bekende verhaal. Jarenlang is er bezuinigd op lonen, behalve dan dat er af en toe een procentje bij komt. Maar zoals cijfers van de Rabobank al aantoonden, is het besteedbaar inkomen er in de afgelopen veertig jaar nauwelijks op vooruitgegaan. Wie er wel op vooruitgingen waren de grote bedrijven met hun aandeelhouders, die ook nog eens voor een deel in het buitenland zitten. En die bedrijven sloten bovendien deals met de belastingdienst waardoor winsten kunstmatig werden gedrukt, en soms zelfs helemaal niets werd betaald. Want ja, die banen, hè…

Maar de wal keert het schip al. Scholen moeten nu dure ZZP’ers inhuren, hun eigen oude werknemers. Ziekenhuizen idem dito. Tel uit je winst!

De vakbonden lijken alleen machteloos toe te kunnen kijken. Bestrijden de bonden elkaar? Gunt de onderwijsbond de politiebond niks? Zijn de bonden definitief te klein geworden? Ondertussen spint de overheid garen bij deze gang van zaken. Je gooit een paar miljoen hier over de schutting, een paar miljoen daar, waar maar het hardst wordt geschreeuwd, gedemonstreerd of gestaakt. En verder is het gewoon pappen en nathouden, want mensen die in de publieke sector werken, hebben hun werk meestal niet uitgekozen omdat je er zo lekker mee verdient. Die laten de boel heus niet in de steek.

Er zit maar één ding op. Staken. En dan allemaal, de hele publieke sector, politiemensen, de rechterlijke macht, ziekenhuispersoneel, onderwijspersoneel, mensen die in de zorg werken. Stel je voor, alle mensen in de publieke sector doen helemaal niets meer, één dag is al genoeg. Maar zo lang zij de handen niet ineenslaan, worden ze tegen elkaar uitgespeeld.

TLC-verslaving

Sinds enkele maanden ben ik ten prooi gevallen aan TLC, of preciezer aan de programma’s Say yes to the dress, en afgeleides als Bride gone styled en Something borrowed, something new.

Dit is een bekentenis, beste lezer, want tot voor kort wendde ik mij ter ontspanning tot documentaires en de betere film. Voor de gebroeders Coen, met de Fargo-series bijvoorbeeld, kon je me middenin de nacht wakker maken. Maar mijn goede smaak verkeert in een hardnekkige winterslaap.

Liggend op de bank, met de afstandsbediening binnen handbereik om reclame en saaie stukken door te spoelen, vermaak ik mij met volkomen hersenloze televisie. Heerlijk! Het ene verwende nest na het andere passeert de revue, de ene failliete vader na de andere kaalgeplukte oma, ik kan er geen genoeg van krijgen.

Want allemachtig, wat kosten die jurken veel! Houden sommige bruiden het nog bescheiden bij 1000 tot 1500 dollar, bij andere is the sky the limit, of liever gezegd, de bodemloze put. “Mijn schatje is mijn alles,” zegt zo’n blinde vader dan. Want blind zijn ze, die mannen. Hun dochter is het waard, net als de kennelijk al ondergane borstvergrotingen en neuscorrecties. Met als gevolg dat ze er allemaal hetzelfde uitzien.

De dochters zelf lijken het allemaal heel gewoon te vinden. Twaalfduizend dollar voor een jurk die je één dag draagt, nou en? En dan staan ze voor de spiegel en komt het tengere lijfje toch niet helemaal tot zijn recht, wat in een aantal gevallen trouwens volkomen voorspelbaar is als tenger niet helemaal het juiste woord is, of de taille bij voorbaat onvindbaar blijkt. Ook een reden voor afwijzing: mijn moeder huilt nog niet, want dat is the proof of the pudding.

Andere aanstaande bruiden dragen jurken die letterlijk stijf staan van het kant en de bling, en dan is het nog niet genoeg. “Er mist nog iets…. Ik vind de onderkant van de rok wat saai.” Mens! Saai? Het is het enige deel van de jurk waaraan je nog kunt zien dat er überhaupt een einde komt aan de anafylactische shock van tule en ruches!

Toch komt er langzamerhand een einde aan het TLC-tijdperk, merk ik aan mijzelf. Ik spoel steeds meer door – vooral de tenenkrommende lofzangen op de aanstaande bruidegom, die zeker weten na een half jaar toch wat tegenvalt, getuige de torenhoge eisen aan jurken.

En bovendien omdat het toch wel heel veel van hetzelfde is. “Ik voel me net een prinses,” kirren de dames in 90% van de gevallen. En echt spannend is de jurkenkeuze zelden, met al die wijde dan wel zeemeerminrokken en strapless bovenkant. Om nog maar te zwijgen over het bruidsmodezaakpersoneel…

Ik ben blijkbaar toch aan het afkicken.

Tweede Kerstdag

Tweede Kerstdag is net zoiets als een wormvormig aanhangsel. Je bent ermee opgegroeid maar je hebt geen idee waarvoor het dient. Tegen infecties, zo las ik eens, maar dat was een gokje. Voor mij bestaat Tweede Kerstdag vooral uit het bijkomen van Eerste Kerstdag, die dit jaar overigens een groot succes was qua gezelligheid en lekker eten.

Vroeger hadden we op Tweede Kerstdag ’s morgens een gewone kerkdienst en ‘s middags het kinderkerstfeest, met een verhaal, warme chocolademelk, een boekje en een sinaasappel. Dat betekende dat je met een beetje pech in drie dagen vijfeneenhalf keer achtereen naar de kerk ging: op zondag twee keer, op Eerste Kerstdag (stel die viel op een maandag) ook twee keer en op Tweede Kerstdag anderhalf keer. Je zou er afvallig van worden.

Meestal was er dus geen chocolademelk en een kinderverhaal, maar alleen een preek. Nu was ik als kind zeer bedreven geraakt in het mijzelf bezighouden tijdens de preek, zozeer zelfs dat ik met een jaar of 18 (vroeger waren de mensen eerder volwassen) mezelf opnieuw heb moeten aanleren om gewoon eens te luisteren naar wat die man (toen nog) op de kansel eigenlijk te zeggen had. Om te constateren dat het zeer regelmatig ging om stokpaardjes, onversneden moralisme en typische predikantengewoontes als semantiek en woordspelletjes.

Maar een jaar of 20 geleden ben ik van vrijgemaakt-gereformeerd – via de Nederlands gereformeerde kerk – gewoon protestants geworden en dat scheelt een hoop diensten, en dus ook een hoop preken. Ik wilde dat ik kon zeggen dat de preken wel een stuk beter zijn, maar dat is helaas niet steeds het geval. Ze zijn wel een stuk korter, en dat maakt ook al uit, in aanmerking genomen dat een preek van vroeger voor minstens de helft uit herhalingen bestond, die in het gebed nog weer eens dunnetjes werden overgedaan.

Het scheelt in ieder geval een dienst op Tweede Kerstdag, en vandaar dat ik nu een blogje zit te tikken. Daarvoor is die Tweede Kerstdag dus, om terug te kijken op de Eerste en op al die andere kerstdagen in het verleden. Weer wat geleerd!

Gele hesjes

Deze blog is speciaal voor onze minister-president, die denkt dat het gele hesje ook hem past. En omdat ik ervan uitga dat hij mijn blog niet elke keer leest (geeft niet!) een reprise met een update.

Twee jaar geleden schreef ik een blog over de (lage) middenklasse, die het hoofd alleen boven water houdt door allerlei toeslagen. Van gele hesjes was toen nog geen sprake. Op dit moment is Jan Dijkgraaf van GeenStijl een van de weinigen die er een draagt. Waar we maken we ons druk over, zou je zeggen.

Maar er is wel degelijk iets aan de hand. Er is veel bezorgdheid en onrust in onze samenleving. Want de middenklasse – en vergis je niet, daar dríjft een samenleving op – is aan het inzakken. De middenklasse bestond vroeger uit de postbode, de middenstander, de onderwijzer, de politieagent, kortom uit iedereen die naar het huidige equivalent een mbo- en hbo-niveau had. Mensen met een vaste baan die zich zelf konden redden. De postbode is vervangen door een flexwerker, de middenstand staat onder druk, de onderwijzer en de politieagent worden bedolven onder de eisen, overbelast en slecht betaald.

De arbeider van vroeger – zeg zo tot eind jaren ’80 – verdiende minstens het minimumloon en al was het geen vetpot, je kon ervan leven. Maar op de een of andere manier is het minimumloon niet meer genoeg: er zijn allerlei soorten toeslagen nodig om rond te kunnen komen: voor de huur, de kinderen, de opvang van de kinderen, en de zorg. Het zijn niet alleen de mensen met een mager salaris die van toeslagen afhankelijk zijn. Bijna 40 procent van de huishoudens had in 2016 een ‘regeling op het gebied van Inkomensondersteuning’, meldde het CBS“>CBS.

Toeslagen geven veel mensen weliswaar geld, maar ook een onrustig gevoel. Vul ik die formulieren wel goed in? Waar heb ik eigenlijk allemaal recht op, en hoe kom ik daar achter? En dan is daar nog het eigen risico in de zorg dat met name op minimumniveau als een zwaard van Damocles boven het hoofd hangt. En tandartszorg? Te duur voor veel mensen, ik zie veel meer rotte gebitten dan vroeger. Maar vooral: ik werk fulltime, hoe kan het dat ik daar niet alles gewoon van kan betalen?

Het is inderdaad gek dat wat vroeger van het loon werd betaald, nu door de overheid op het kleed wordt gelegd. Dit voorjaar meldde de Rabobank dat het besteedbaar inkomen van huishouden de afgelopen veertig jaar nauwelijks is toegenomen. Dat is vreemd, want de afgelopen veertig jaar is er wel de ene na de andere toeslag bijgekomen. Met een toeslagje hier en een miljoentje daar telkens wat gaten repareren, is makkelijker dan bijvoorbeeld het belastingsysteem aanpakken.

Tel daarbij op de continue werkdruk die veel mensen ervaren: de productiviteit moet omhoog, en de kwaliteit natuurlijk ook. Anderen krijgen alleen nog losse contracten. Ze kunnen alles kwijtraken als ze hun baan verliezen, of als de relatie stuk gaat (het tweede inkomen is noodzakelijk!). De kinderen moeten lenen als ze gaan studeren, en wel zoveel dat het hen en jou gaat duizelen. Ook voor een beroep waar ze later hooguit modaal gaan verdienen moeten ze duizenden euro’s schuld maken. ZZP’ers worden uitgebuit met slecht betaalde opdrachten, flexwerkers verkeren voortdurend in onzekerheid. Ook hier geldt: niet alleen aan de onderkant van de samenleving…

En dan hèb je nog werk… Werklozen, vooral oudere, hebben hun rechten zien verkruimelen, hun WW is ingekort, hun pensioen is uitgesteld. Met de beste redenen wellicht, maar daar heb je niet zo veel aan als je je huis moet verkopen en een bijstandsuitkering krijgt, met alle vernederingen waarmee dat gepaard kan gaan, de soms botte manier waarop het UWV je toespreekt, en met het formulierendoolhof waarin je je weg moet vinden.

Veel mensen ervaren verlies van waardigheid omdat ze niet meer in hun onderhoud kunnen voorzien met fulltime werk, zonder dat de overheid op een of meer manieren maandelijks bijspringt.

Dat is de ene kant van het verhaal. De andere kant is wat te zien is bij ‘de top’. Bankiers, topbestuurders en aanverwanten die met miljoenen op zak vertrekken als er ‘afscheid van hen wordt genomen’. Die uitdrukking kennen ze zelf vaak ook, maar dan betekent het gewoon ontslag en daarna niks.

Deze andere kant stoort ook mensen die zich geen zorgen hoeven te maken. Maar het zal toch verschil maken of je elke morgen met angst in het hart naar de brievenbus loopt omdat daar onverwachte rekeningen in kunnen zitten, of dat je overgaat tot de orde van de dag en je jezelf nog een goed glas wijn inschenkt voor het slapengaan.

‘Ik zou er graag iets aan doen maar helaas, daar is geen geld voor’, zeggen politici. Maar bepalen waar je het geld aan uitgeeft, is nu net een van de kenmerken van politiek bedrijven. De marktwerking overal doorvoeren, is een keuze geweest, geen noodlot of natuurwet. Daarom gaat het bijvoorbeeld niet aan te zeggen dat vluchtelingen opvangen ten koste gaat van de laagstbetaalden. Dat is alleen maar zo omdat eerst is bepaald dat de opvang uit dat potje betaald moet worden. Evengoed zou je kunnen stellen dat de opvang van asielzoekers betaald moet worden uit de winst van bedrijven. Dat is ook een keuze, een politieke keuze die evengoed te verdedigen is als een andere.

Bovendien heersen er een paar vervelende ideeën in onze samenleving over werk, en over succes hebben of niet. Mark Rutte heeft het tot vervelens toe over ‘de hardwerkende Nederlander’, voor wie hij het zou opnemen. De suggestie is dat het allemaal wel goed komt als je maar hard werkt. Helaas, dat is een misvatting en daar zijn al veel mensen achter gekomen. Dit is de periode waarin de wrange vruchten worden geplukt van het neoliberalisme.

Afgezien van het economische aspect worden veel mensen zenuwachtig van het culturele ongenoegen. Als Nederland inderdaad niets anders meer is dan markt en geld verdienen, wie ben je dan als je daaraan niet mee kunt doen? En als je je realiseert dat alleen het economische niet je identiteit kan bepalen, waar haal je die dan vandaan? Europa is haar ziel aan het verliezen.

Dat is de tweede grote vraag, naast de economische inrichting van Nederland. Het is het vraagstuk van Nederland en Europa zelf. Wie zijn wij, wat bepaalt onze identiteit behalve marktwerking en geld verdienen? De mensenrechten, hoor ik vaak. Maar ‘de mensenrechten’ is een veld vol voetangels en klemmen, en ingebed in een cultuur. Mensenrechten zijn een uitvloeisel daarvan, geen bron. Dat wordt duidelijk zo gauw je met de Universele (sic) Verklaring in de hand met een ambassadeur spreekt van een land in een ander deel van de wereld. Teruggrijpen op het christendom is voor de grote meerderheid een gepasseerd station. Christendom, kerk… ging dat niet over bekrompenheid, onderdrukking en misbruik?

En dan zijn er nu de gele hesjes, nog beperkt tot enkele tientallen, en met malloten als Jan Dijkgraaf aan het roer. Tot nu toe hoor ik echter angstig veel badinerende opmerkingen, alsof het gaat om een paar mensen die bijvoorbeeld de ernst van de klimaatverandering niet inzien. Of om mensen die gewoon overal tegen zijn, ontevredenen zoals iedereen ze wel kent. Of om extreemrechts. Extreemrechts zou het zo maar kunnen worden, maar zo ver hoeft het niet te komen.

Wat als we nu ons economische systeem eens goed zouden aanpakken, en mensen gewoon genoeg zouden verdienen om alles te kunnen betalen. Als het belastingsysteem nu eens echt op de schop zou gaan zodat de mensen met de zwaarste lasten en vooral het meeste vermogen meer zouden gaan betalen. En wanneer ook de grote bedrijven fatsoenlijk gaan bijdragen aan de samenleving. Dan kunnen we ook eens stoppen met dat rondpompen van geld in het toeslagencircus. En kunnen de gele hesjes gewoon bij de Action in de schappen blijven liggen.

Niet eens alleen omdat die gele hesjes dan een excuus minder hebben, omdat je mensen dan niet het pad opdrijft van extreemrechts, omdat je de voedingsbodem voor haat en onverdraagzaamheid wat minder vruchtbaar maakt. Of omdat je er een betere economie van krijgt.
Maar omdat het gewoon eerlijk is. Dat vooral.